قواعد فقهى مطرح شده است . مفاد قاعده : نمازهاى پنج گانه‌اى كه خواندن آنها در شبانه روز واجب است ، هيچ كدام بدلي كه با انجام دادن آن ، نماز ساقط گردد ، ندارد ، مگر نماز ظهر در روز جمعه كه اختلافى است آيا نماز جمعه جايگزين آن است يا نه ؟ مبناى اين اختلاف آن است كه آيا واجب بر مكلف در روز جمعه ، نماز ظهر است كه با خواندن نماز جمعه ساقط مىشود ونماز جمعه در حقيقت همان ظهر قصر شده به جهت دو خطبه است كه در نماز جمعه ايراد مىشود . بنابر اين ، نماز جمعه بدل نماز ظهر خواهد بود ، يا اينكه واجب ، نماز جمعه است كه نمازى است مستقل ونه بدل از نماز ظهر ؛ هرچند با خواندن آن ، نماز ظهر ساقط مىشود ؟ ثمره بحث در جايى آشكار مىشود كه براي مكلف پس از خواندن يك ركعت از نماز جمعه عذرى پديد آيد كه مانع ادامه ركعت ديگر گردد . بنابر ديدگاه بدليت ، نماز را به عنوان نماز ظهر تمام مىكند ؛ حال يا با نيّت عدول ، بنابر قول برخى ويا بدون آن ؛ ليكن بنابر ديدگاه مستقل بودن ، به طور قطع ، بدون نيّت عدول به ظهر ، نماز ظهر محقق نمىشود وتحقق آن با عدول اختلافى است . 1 مستند قاعده : مستند اين قاعده نسبت به مستثنا ( بدل داشتن نماز ظهر ) رواياتى است كه دو خطبه نماز جمعه را بدل از دو ركعت مىدانند 2 ونسبت به مستثنامنه ( بدل نداشتن ديگر نمازهاى يوميه ) اجماع است . 3 قاعدهء كل يابس ذكىّ قاعدهء كلُّ يابسٍ ذَكىّ : از قواعد فقهى . قاعدهء ياد شده بر گرفته از حديثي از امام صادق عليه السلام وعبارت است از اينكه شئ نجس خشك به منزلهء پاك است . 1 واژهء « ذكىّ » در برخى منابع با « ز » ( زكى ) آمده است ؛ 2 ليكن بعضي آن را تصحيف « ذكىّ » وصحيح آن را « ذكىّ » با « ذ » دانسته‌اند . 3 از آن در باب طهارت سخن گفته‌اند .

--> ( 1 ) . القواعد والفوائد 2 / 222 - 223 ( 2 ) . الكافي ( كلينى ) 3 / 272 ( 3 ) . الأقطاب الفقهية / 85 .